VINCENT VAN GOGHDe familie van Vincent van Gogh

FAMILIEGESCHIEDENIS · 1819–1973

Achter de schilder
staat een familie.

De zonnebloemen, sterrennachten en korenvelden kennen we. Maar wie waren de ouders, zussen en broers die Vincent omringden? Dit verhaal begint in een Brabantse pastorie en gaat lang na zijn dood verder. Zonder Theo, Jo en hun zoon zouden we vandaag anders naar Van Gogh kijken.

Een kunstenaar, zes opgroeiende kinderen en drie generaties die een nalatenschap doorgaven.

Theo van GoghAnna Cornelia CarbentusTHEO · ANNA CORNELIA

FAMILIEGESCHIEDENIS · 1819–1973

De naaste familie

Een gedocumenteerd overzicht van het directe gezin, niet van de gehele stamboom.

Familie van Gogh · grootouders van vaderszijde

Vincent Ferdinand Jacob van Gogh 1789–1874

+ Elisabeth Vrijdag 1790–1857

Familie Carbentus · grootouders van moederszijde

Willem Carbentus 1792–1845

+ Anna Cornelia van der Gaag 1792–1855

Een gepubliceerde genealogie volgt de familie van Gogh in de omgeving van Den Haag tot omstreeks 1575. De stamboom toont uitsluitend de goed gedocumenteerde naaste voorouders.

De ouders

Theodorus van Gogh, 1822–1885

Theodorus van Gogh

1822–1885
&
Anna Cornelia Carbentus, 1819–1907

Anna Cornelia Carbentus

1819–1907

Een eerste kind met de naam Vincent Willem werd op 30 maart 1852 dood geboren. De schilder werd op 30 maart 1853 geboren en kreeg dezelfde voornamen. Dit is een historisch feit; vermeende psychologische gevolgen zijn niet bewezen.

De zes kinderen die opgroeiden

Vincent Willem
1853–1890

Vincent Willem

Schilder, tekenaar en briefschrijver

De oudste van de zes kinderen die thuis opgroeiden. Hij trouwde nooit en had geen bekende kinderen.

Anna Cornelia
1855–1930

Anna Cornelia

Oudste van de drie zussen

Ze werkte onder meer als lerares. Haar verhouding tot Vincent veranderde door de jaren heen.

Theodorus „Theo“
1857–1891

Theodorus „Theo“

Broer en kunsthandelaar

Vertrouweling, financiële steun en pleitbezorger van Vincent; echtgenoot van Jo Bonger.

Elisabeth „Lies“
1859–1936

Elisabeth „Lies“

Zus

Haar eigen leven en herinneringen verruimen het beeld van de familie voorbij de twee broers.

Willemina „Wil“
1862–1941

Willemina „Wil“

Zus en correspondent

Vincent schreef haar over schilderkunst, kleur, boeken en het dagelijks leven.

Cornelis „Cor“
1867–1900

Cornelis „Cor“

Jongste broer

Hij werkte onder andere in zuidelijk Afrika en volgde een heel ander levenspad.

De volgende generatie

Theo van Gogh (1857–1891) trouwde in 1889 met Johanna Bonger (1862–1925). Hun enige zoon Vincent Willem van Gogh (1890–1978) zorgde later voor het behoud van de familiecollectie.

Johanna van Gogh-Bonger avec Vincent Willem en 1890

01 / De familie van Vincent van Gogh

Een pastorie van geloof, opvoeding en natuur

Theodorus van Gogh (1822–1885), Dorus genoemd, was predikant van de Nederlandse Hervormde Kerk. Zijn vrouw Anna Cornelia Carbentus (1819–1907) voedde het gezin op in een protestants milieu in het overwegend katholieke Groot-Zundert. Plichtsbesef, werk, respectabiliteit en zorg voor de familie golden als belangrijke waarden.

Anna tekende graag en hield van bloemen en wandelingen. Vincent groeide op tussen tuinen, velden en seizoenen. Toch is zijn latere kunst niet simpelweg uit zijn jeugd te verklaren: boeken, ontmoetingen en hard werken bepaalden evenzeer zijn ontwikkeling.

Documentaire bron : Van Gogh Museum · Brotherly love ↗

02 / De familie van Vincent van Gogh

Van voorouders naar de pastorie: Van Gogh en Carbentus

Genealogische bronnen voeren de familie van Gogh terug tot de omgeving van Den Haag aan het einde van de zestiende eeuw. De Van Gogh Sites Foundation noemt Jan van Gogh en Jannetje den Meer rond 1575. Deze oude afstamming betekent niet dat Vincent het leven van al deze voorouders persoonlijk kende.

Zijn grootvader van vaderskant, Vincent Ferdinand Jacob van Gogh (1789–1874), was predikant in Breda, gehuwd met Elisabeth Vrijdag (1790–1857). Onder hun kinderen waren Theodorus, vader van de schilder, en de kunsthandelaren Hendrik („oom Hein“), Vincent („oom Cent“) en Cornelis Marinus („oom Cor“). Deze oom Cor moet niet worden verward met de jongste broer Cornelis Vincent (1867–1900).

Van moederskant waren Willem Carbentus (1792–1845), een bekende boekbinder en hofleverancier, en Anna Cornelia van der Gaag (1792–1855) de grootouders. Hun dochter Anna Cornelia trouwde op 21 mei 1851 in Den Haag met Theodorus van Gogh. Namen en data zijn na te gaan in archiefonderzoek rond de familiegraven in Leiden.

Documentaire bron : Van Gogh Sites · Family origins ↗

03 / De familie van Vincent van Gogh

Jeugd, broers en zussen en een vroeg verlies

Op 30 maart 1852 werd een zoon met de naam Vincent Willem dood geboren. Precies een jaar later kwam de latere schilder ter wereld en kreeg dezelfde namen. Biografen hebben hier allerlei verklaringen aan verbonden, maar het is geen bewezen oorzaak van Vincents persoonlijkheid of kunst.

Na Vincent werden Anna, Theo, Lies, Wil en Cor geboren. Het gezin woonde eerst in de pastorie van Zundert en later op andere plaatsen vanwege het werk van vader. Vanaf zijn elfde ging Vincent buitenhuis naar school. Familiebanden werden daardoor ook via brieven onderhouden.

Documentaire bron : Van Gogh Museum · Brotherly love ↗

04 / De familie van Vincent van Gogh

Theodorus en Anna: liefde en conflict

Vincent respecteerde het geloof van zijn vader, maar kwam steeds meer in conflict met de verwachtingen thuis toen zijn carrière in de kunsthandel mislukte. Zijn religieuze zoektocht, het leven tussen mijnwerkers in de Borinage en de keuze voor een onzeker kunstenaarsbestaan riepen onrust op.

De ouders eenvoudigweg neerzetten als tegenstanders van een miskend genie zou onjuist zijn. Ze maakten zich zorgen over zijn toekomst en gezondheid, terwijl Vincent zelf naar erkenning verlangde. Theodorus overleed in maart 1885; Anna bleef leven tot 1907.

Documentaire bron : Van Gogh Museum · Vincent and Theo ↗

05 / De familie van Vincent van Gogh

Theo: broer, vertrouweling en partner

Theo was vier jaar jonger dan Vincent. Beiden begonnen bij de kunsthandel Goupil. Theo bouwde een loopbaan op in Parijs, terwijl Vincent via verschillende beroepen uiteindelijk schilder werd. Hun brievenwisseling is een van de belangrijkste bronnen over de kunstwereld van de negentiende eeuw.

Theo steunde Vincent bijna tien jaar lang financieel en emotioneel. Ze spraken niet alleen over geld, maar ook over schilderijen, exposities, kunstenaars en gezamenlijke plannen. Veel bewaarde brieven zijn afkomstig van Vincent, omdat Theo ze zorgvuldig bewaarde; een deel van de antwoorden is verloren gegaan.

Lees de brieven ↗

Documentaire bron : Van Gogh Museum · Brotherly love ↗

06 / De familie van Vincent van Gogh

Anna, Lies en Wil: drie zelfstandige levens

De drie zussen mogen geen bijfiguren blijven. Anna stond aanvankelijk dicht bij Vincent, onder meer tijdens zijn verblijf in Engeland, maar hun band veranderde. Lies liet herinneringen na die met andere bronnen vergeleken moeten worden.

Willemina, of Wil, kreeg belangrijke brieven van Vincent over schilderkunst, boeken en persoonlijke relaties. Hun correspondentie vormt een aanvulling op de bekende gesprekken met Theo. Een echte familiegeschiedenis vertelt ook over het leven van deze vrouwen buiten Vincent.

Documentaire bron : Van Gogh Museum · His letters ↗

07 / De familie van Vincent van Gogh

Ooms en de internationale kunsthandel

Verschillende familieleden van vaderskant werkten in de kunsthandel. Oom Vincent, „oom Cent“, hielp de jonge Vincent in 1869 aan een plek bij Goupil in Den Haag. Andere familieleden boden onderdak, contacten of raad tijdens zijn studie en zoektocht naar werk.

Vincent betrad de kunstwereld dus niet als een volkomen geïsoleerde buitenstaander. Nog voordat hij schilder werd, kende hij kunstwerken, verzamelaars, reproducties en internationale contacten. Dit verklaart zijn talent niet, maar wel zijn eerste mogelijkheden.

Documentaire bron : Van Gogh Museum · Art trade ↗

08 / De familie van Vincent van Gogh

Liefde, het verlangen naar een gezin en eenzaamheid

Vincent trouwde nooit en stichtte geen eigen gezin. In 1881 werd hij verliefd op zijn weduwe geworden nicht Kee Vos-Stricker, zonder dat zij zijn liefde beantwoordde. In Den Haag woonde hij samen met Clasina Maria Hoornik, Sien, en haar kinderen; in 1883 gingen zij uiteen. In Nuenen eindigde zijn relatie met Margot Begemann onder druk van hun omgeving.

Deze episodes zijn meer dan romantische anekdotes. Vincent verlangde naar liefde, zorg en verbondenheid. De betrokken vrouwen hadden hun eigen geschiedenis en verdienen een eigen perspectief. Ook zijn kunstenaarsvriendschappen waren intens en soms moeilijk.

Documentaire bron : Van Gogh Museum · Relationships ↗

09 / De familie van Vincent van Gogh

1885–1891: een reeks sterfgevallen

In maart 1885 overleed Theodorus. In juli 1890 stierf Vincent in Auvers-sur-Oise aan de gevolgen van een schotwond. Er zijn bronnen over zijn laatste dagen, al blijven details onderwerp van historisch debat. Theo overleed, na een periode van ziekte, in januari 1891, slechts zes maanden na zijn broer.

De familie bleef achter met verdriet, een jonge weduwe en haar kind, maar ook met honderden schilderijen, tekeningen en brieven. De zorg voor de nalatenschap werd nu een opgave voor de volgende generatie.

Documentaire bron : Van Gogh Museum · Biography ↗

10 / De familie van Vincent van Gogh

Jo van Gogh-Bonger: hoedster van de nalatenschap

Johanna „Jo“ Bonger (1862–1925) was opgeleid als lerares en trouwde in april 1889 met Theo. In januari 1890 werd hun zoon Vincent Willem in Parijs geboren. Na het overlijden van beide broers hield Jo de collectie bijeen en zocht zij gedurende jaren contact met tentoonstellingsmakers, verzamelaars en musea.

De grote tentoonstelling in Amsterdam in 1905 en de publicatie van de brieven aan Theo in 1914 waren belangrijke stappen. Jo was bovendien maatschappelijk actief. Vincents roem ontstond niet plotseling; die was ook te danken aan haar langdurige redactionele, organisatorische en menselijke inzet.

Documentaire bron : Van Gogh Museum · Jo Bonger ↗

11 / De familie van Vincent van Gogh

Vincent Willem: de neef en het museum

Vincent Willem van Gogh (1890–1978), de enige zoon van Theo en Jo, werd naar zijn beroemde oom genoemd. Hij werd ingenieur en erfde in 1925 de collectie van zijn moeder. Hij wilde voorkomen dat de samenhang van de verzameling verloren ging.

In 1962 werd de collectie ondergebracht bij de Vincent van Gogh Stichting in een regeling met de Nederlandse staat. Op 2 juni 1973 opende het Van Gogh Museum in Amsterdam. Zo loopt een lijn van de pastorie in Zundert naar een museum dat wereldwijd toegankelijk is.

Jo en Vincent Willem, 1890
Jo en Vincent Willem, 1890 Wikimedia Commons ↗

Documentaire bron : University of Groningen · Vincent Willem ↗

12 / De familie van Vincent van Gogh

Een beroemde familie, maar wie ontvangt het geld?

Vincent van Gogh is nooit getrouwd en had geen bekende kinderen. De familieleden die zijn nalatenschap vandaag vertegenwoordigen, stammen onder meer af van zijn broer Theo. Het familieprestige is aantoonbaar: Willem van Gogh (geboren in 1953), een achterkleinzoon van Theo, is adviseur van het bestuur en ambassadeur van het Van Gogh Museum. Hij begon in 1999 bij de museumwinkels. Zo’n functie betekent niet automatisch dat hij persoonlijke auteursrechtelijke vergoedingen ontvangt.

De overdracht van het familiebezit was ook een grote financiële transactie. Op 10 juli 1962 verkocht Vincent Willem van Gogh, neef van de kunstenaar en eigenaar van de verzameling, de collectie aan de Vincent van Gogh Stichting, met financiering door de Nederlandse Staat. De notariële overeenkomst noemt een koopsom van 18.470.000 gulden. Dat is de bruto historische verkoopprijs, niet het vastgestelde nettovermogen van latere familieleden. De verkoop vond plaats onder de geraamde marktwaarde om de verzameling bij elkaar te houden en voor het publiek toegankelijk te maken.

De Vincent van Gogh Stichting bezit sindsdien de kerncollectie, die door het Van Gogh Museum wordt beheerd en getoond. De gewone auteursrechtelijke bescherming van Vincents oorspronkelijke werk is na de wettelijke termijn van zeventig jaar na zijn dood verstreken. Het museum kan wel inkomsten ontvangen uit merken, publicaties, beschermde foto’s, reproducties en licentiecontracten. Deze inkomsten vallen niet automatisch toe aan de familie.

De gepubliceerde jaarrekening van het Van Gogh Museum vermeldt voor 2025 € 3.156.582 aan inkomsten uit rechten en royalty’s en € 18.257.199 netto-omzet uit museumwinkels, webshop en groothandel. Dit zijn inkomsten van het museum, geen aangetoonde privé-inkomsten van de erfgenamen. Uit de gecontroleerde openbare gegevens blijkt niet hoeveel afzonderlijke levende familieleden eventueel ontvangen voor werkzaamheden of contractuele afspraken.

OMGEREKEND NAAR ZWITSERSE FRANKEN

De verkoop van 1962 in Zwitserse franken

In 1962 verkocht de familie van Gogh de verzameling voor 18,47 miljoen Nederlandse gulden. De twee bedragen hieronder zijn met verschillende wisselkoersen berekend en hebben niet dezelfde economische betekenis.

Tegen de wisselkoers van 196222,16 M CHF

18,47 miljoen gulden, omgerekend tegen de gemiddelde koers van 1962.

Puur rekenkundige omrekening tegen de koers van 20267,75 M CHF

Via de vaste gulden/eurokoers en de EUR/CHF-koers van 18 november 2026.

Deze twee bedragen zijn niet rechtstreeks vergelijkbaar.

22,16 miljoen CHF is uitgedrukt in Zwitserse franken van 1962, zonder inflatiecorrectie. 7,75 miljoen CHF is alleen een nominale valutaomrekening met wisselkoersen uit 2026. Daaruit volgt noch de huidige koopkracht van het bedrag uit 1962, noch de huidige marktwaarde van de kunstcollectie.

Museuminkomsten in 2025, omgerekend naar CHF

Rechten en royalty’s (3 156 582 €)2,92 M CHF
Museumwinkels en verkoop (18 257 199 €)16,88 M CHF

De inkomsten over 2025 zijn voor de leesbaarheid omgerekend tegen de koers van 18 november 2026, niet tegen de gemiddelde koers over 2025. Het gaat om museuminkomsten en niet om aangetoonde betalingen aan erfgenamen.

Documentaire bron : Netherlands Parliament · 1962 collection sale ↗

13 / De familie van Vincent van Gogh

Wat de bronnen vertellen — en wat niet

De bewaarde brieven zijn buitengewoon rijk, maar niet volledig. Volgens het Van Gogh Museum schreef Vincent meer dan 2.000 brieven; 903 brieven uit de correspondentie zijn bekend. Daarnaast zijn er familiebrieven, dagboeken en archiefstukken die geleidelijk wetenschappelijk beschikbaar komen.

We onderscheiden gedocumenteerde feiten, latere herinneringen en vermoedens. Niemand beschikt over een letterlijk verslag van alle familiegesprekken. Deze pagina blijft daarom open voor correcties, nieuwe onderzoeksresultaten en aanvullende bronnen.

Documentaire bron : Van Gogh Museum · His letters ↗

1852 — 1973

Twee eeuwen familiegeschiedenis

Van het ouderlijk gezin tot de opening van het museum: de belangrijkste mijlpalen.

1575

Vroege voorouders van Gogh bij Den Haag in een gepubliceerde genealogie

1789

Geboorte van grootvader Vincent Ferdinand Jacob

1792

Geboorte van Willem Carbentus en Anna Cornelia van der Gaag

1819

Geboorte van Anna Cornelia Carbentus

1822

Geboorte van Theodorus van Gogh

1851

Huwelijk van Theodorus en Anna Cornelia op 21 mei in Den Haag

1852

Eerste Vincent Willem dood geboren

1853

Geboorte van de schilder op 30 maart in Zundert

1855–1867

Geboorte van Anna, Theo, Lies, Wil en Cor

1869

Vincent begint bij Goupil in Den Haag

1872

Begin van de bewaarde briefwisseling tussen de broers

1880

Vincent kiest voor de kunst

1885

Overlijden van Theodorus; jaren in Nuenen

1886

Vincent gaat bij Theo in Parijs wonen

1889

Huwelijk van Theo en Jo

1890

Geboorte van neef Vincent Willem; dood van Vincent op 29 juli

1891

Overlijden van Theo in januari

1905

Jo organiseert een grote tentoonstelling in Amsterdam

1914

Jo publiceert de brieven aan Theo

1925

Overlijden van Jo; haar zoon erft de verzameling

1962

Oprichting van de Vincent van Gogh Stichting

1973

Opening van het Van Gogh Museum in Amsterdam

De familie van Vincent van Gogh

De volledige biografie ↗Lees de brieven ↗Alle bronnen ↗De oeuvrecatalogus ↗