Van de donkere aardetinten in Nederland tot de bloemen en sterrennachten in Frankrijk: een geïllustreerde kennismaking met de meesterwerken van Vincent.
Vijf mensen zitten samen aan tafel in een schaarse lichtkring. Hun handen verraden het werk op het land. Van Gogh wil duidelijk maken dat deze boeren zelf het voedsel hebben verbouwd dat zij eten. Het schilderij is de grote bekroning van zijn jaren in Nederland.
Het donkere palet verschilt sterk van zijn latere werk in Zuid-Frankrijk. Toch blijft het onderwerp hetzelfde: aandacht voor het gewone leven en waardigheid voor mensen die zwaar werk verrichten.
Van Gogh schildert talloze zelfportretten, vooral in Parijs. Het is een manier om gezichten, kleuren en penseelstreken te oefenen zonder een model te hoeven betalen. In dit portret van 1889 contrasteert zijn gezicht met de bewegende lijnen van de achtergrond.
Een zelfportret is geen medische diagnose. De zorgvuldig gekozen kleuren, de blik en de schildertechniek vertellen veel over zijn kunstenaarschap.
De gele gevel aan een straat in Arles lijkt een eenvoudig stadsgezicht. Maar voor Vincent staat het huis voor een droom: samen met andere kunstenaars leven en werken. Het is ook het huis waar zijn beroemde slaapkamer zich bevond.
Het experiment met Gauguin duurt slechts kort. Het schilderij laat desondanks zien hoe belangrijk vriendschap en samenwerking voor Vincent waren.
De zonnebloemen zijn veel meer dan een beroemd bloemstuk. Sommige bloemen bloeien nog uitbundig, andere hangen al naar beneden. Vincent onderzoekt geel, oker, oranje, groen en bruin en schildert met veel aandacht voor verf en vorm.
De bloemstukken waren mede bedoeld als versiering voor het Gele Huis, waar Gauguin zou komen wonen. Er bestaan verschillende versies, die goed laten zien hoe Vincent zijn composities ontwikkelde.
Een terras is fel verlicht, mensen lopen over een plein en boven de stad schitteren sterren. Vincent onderzoekt hoe je een nachtscène kunt schilderen met tegenstellingen tussen warm geel en koel blauw.
Het schilderij maakt van een gewone plek een wereld vol licht en beweging. Juist het ontbreken van grote zwarte vlakken maakt deze nacht zo bijzonder.
Een bed, twee stoelen, een raam en portretten aan de muur: Vincent maakt van zijn kamer in het Gele Huis een schilderij. Hij wil rust oproepen met de kleuren, terwijl het vreemde perspectief voor spanning zorgt.
Er bestaan drie geschilderde versies. De verschillen laten zien hoe zorgvuldig Van Gogh over kleur nadacht: ze moest niet alleen mooi zijn, maar ook een gevoel overbrengen.
Nog voor zijn beroemde Sterrennacht schildert Vincent de Rhône onder de sterren. De stadslichten weerspiegelen zich als gouden strepen op het water. Op de oever staan twee mensen dicht bij elkaar.
Het werk toont dat nacht voor Van Gogh geen afwezigheid van kleur is. Blauw en geel verbinden hemel, stad en water.
In een bijna leeg café staan een biljarttafel en enkele slaperige bezoekers. De rode muren en groene vloer vormen een sterke tegenstelling. Lampen verlichten de ruimte op een indringende manier.
Vincent gebruikt kleur niet alleen om een plaats te beschrijven, maar ook om een stemming op te roepen. De compositie voelt gespannen en ongewoon intens.
Van Gogh bewondert Jean-François Millet, die veel boeren en landarbeiders schilderde. De figuur van de zaaier keert geregeld in zijn werk terug. In Arles geeft Vincent het onderwerp een nieuwe kracht met felle kleuren en een opvallende zon.
Een mens doet zijn dagelijkse werk terwijl de natuur om hem heen oplicht. Het werk kan gedachten oproepen aan geduld, arbeid en een nieuw begin.
Na de ernstige crisis van december 1888 schildert Vincent zichzelf met een verband om zijn oor. Dat detail trekt alle aandacht, maar ook de kleuren, de blik en de voorwerpen in de achtergrond zijn zorgvuldig gekozen.
De biografische gebeurtenis is belangrijk, maar verklaart niet alles. Vincent blijft een schilder die zoekt naar vorm, kleur en een krachtige weergave van zichzelf.
Kort na zijn opname in Saint-Rémy schildert Vincent een bed met irissen. Bladeren en stengels kruisen elkaar en elke bloem lijkt een eigen beweging te hebben. Het geheel krijgt bijna een muzikaal ritme.
De scherpe contouren en het uitgesproken kleurgebruik herinneren aan Japanse prenten, die Vincent bijzonder bewonderde.
Sterren en maan lijken te bewegen in krachtige wervelingen. Een hoge cipres staat links, terwijl beneden een stil dorp ligt. Het schilderij is geen exacte weergave van het uitzicht vanuit zijn kamer, maar een bewuste compositie.
Het contrast tussen de onrustige hemel en de rustige huizen maakt het werk zo bijzonder. Het werd een icoon van de moderne kunst.
Bloeiende amandeltakken steken af tegen een turkooizen hemel. Vincent schildert het als geschenk voor de geboorte van de zoon van Theo en Jo, die Vincent Willem heet. De bloemen staan voor een nieuw begin.
De uitsnede en de duidelijke lijnen verraden Vincents bewondering voor de Japanse kunst. Het is een schilderij vol licht en familiegeluk.
Portret van dokter Gachet · 1890 · Auvers-sur-Oise Bron: Wikimedia Commons ↗
14 / 16
1890 · Auvers-sur-Oise
Portret van dokter Gachet
Een mens en een bloem
Dokter Paul Gachet begeleidt Vincent tijdens zijn verblijf in Auvers. Op het portret leunt de arts met zijn hoofd op een hand. Een vingerhoedskruidplant ligt naast hem. Het kleurgebruik geeft hem een weemoedige uitstraling.
Er bestaan twee geschilderde versies. Het portret toont hoe Vincent houding, lijn en kleur gebruikt om een persoonlijke ontmoeting vast te leggen.
Mensen zijn aan het oogsten in een wijngaard onder een laagstaande zon. Rood en geel overheersen de scène. Het dagelijkse werk en de natuur vormen een schilderij vol warmte en beweging.
Dit werk behoort tot de gedocumenteerde verkopen tijdens Vincents leven. De bewering dat het zijn enige verkochte schilderij was, is een vereenvoudiging.
Drie paden lopen door een geel korenveld onder een donkere hemel. De vogels en krachtige penseelstreken geven het schilderij een dramatische sfeer. Daarom wordt het vaak verbonden met de laatste dagen van Vincents leven.
Het is echter niet bewezen dat dit zijn laatste schilderij was. Het werk verdient aandacht om zijn kleuren en gedurfde compositie, los van de latere verhalen over zijn dood.
Ieder werk heeft zijn eigen verhaal. In de volledige catalogus kunt u onderwerpen, versies en dateringen vergelijken. Voor herkomst en toeschrijving verwijzen wij naar de wetenschappelijke bronnen.