VINCENT VAN GOGHEen museum om vrij te ontdekken

1853—1890 / UITGEBREIDE BIOGRAFIE

Een leven lang
op zoek naar licht.

Van Zundert tot Auvers-sur-Oise: het verhaal van een man die in de kunsthandel werkte, een religieuze roeping zocht en in ongeveer tien jaar zijn eigen schildertaal ontwikkelde.

Bekijk de tijdlijn ↗

01 / 1853–1869 · Zundert, Zevenbergen en Tilburg

Kindertijd in Brabant

Historische portretten van leden van de familie van Gogh.
Historische portretten van leden van de familie van Gogh.

Vincent Willem van Gogh wordt op 30 maart 1853 geboren in Zundert, in Noord-Brabant. Zijn vader Theodorus is protestants predikant en zijn moeder Anna Carbentus houdt van planten, wandelen en tekenen. Vincent groeit op in een gezin met meerdere kinderen. Zijn jongere broer Theo, geboren in 1857, wordt later zijn belangrijkste vertrouweling en steun.

Als kind is Vincent opmerkzaam en terughoudend. Hij gaat naar school in Zevenbergen en Tilburg, maar krijgt nog geen langdurige kunstopleiding. Zijn latere kunst ontstaat uit zelfstudie, boeken, ontmoetingen en vele uren oefenen.

02 / 1869–1876 · Den Haag, Londen en Parijs

Werken in de kunsthandel

Op zijn zestiende gaat Vincent werken voor kunsthandel Goupil & Cie, waar ook familieleden werkzaam zijn. Hij begint in Den Haag en werkt vervolgens in Londen en Parijs. Hij ontdekt veel schilderijen en prenten, bezoekt musea en leest gretig. Zijn liefde voor kunst groeit, hoewel hij zich in de commerciële wereld niet op zijn plaats voelt.

In 1876 eindigt zijn betrekking bij Goupil. De ervaring is niet vergeefs: hij leert zeer verschillende kunstenaars kennen en ontwikkelt een grote belangstelling voor afbeeldingen. Pas later kiest hij zelf voor het kunstenaarschap.

03 / 1876–1880 · Engeland, Amsterdam en de Borinage

De zoektocht naar een roeping

Vincent geeft een tijd les, werkt in een boekhandel en denkt eraan theologie te studeren. Hij krijgt een opleiding tot evangelist en vertrekt naar de Borinage, een mijnstreek in België. Daar leeft hij dicht bij arbeiders en hun gezinnen en maakt hij hun zware omstandigheden mee.

Zijn officiële werk als evangelist houdt geen stand, maar zijn aandacht voor gewone mensen blijft. In deze periode groeit zijn verlangen om de wereld om hem heen te tekenen. Het zoeken naar een roeping voert hem uiteindelijk naar de kunst.

04 / 1880–1883 · Brussel, Etten, Den Haag en Drenthe

Kunstenaar worden op je zevenentwintigste

In 1880 besluit Vincent zich geheel aan de kunst te wijden. Hij bestudeert perspectief, verhoudingen en het menselijk lichaam, kopieert prenten en tekent landschappen, boeren en arbeiders. Zijn neef, de schilder Anton Mauve, geeft hem enige tijd raad. Theo helpt hem met geld voor materialen en wordt zijn vaste gesprekspartner.

In Den Haag woont Vincent een tijd samen met Clasina Maria Hoornik, Sien genoemd, en haar kinderen. Deze relatie brengt spanningen met zijn familie mee. Daarna reist hij naar Drenthe, waar het landschap en de veenarbeiders zijn belangstelling trekken.

05 / 1883–1885 · Nuenen, Nederland

Boerenleven en De aardappeleters

De aardappeleters, Nuenen, 1885.
De aardappeleters, Nuenen, 1885.

In Nuenen schildert Vincent boeren, wevers, boerderijen en het dagelijks werk op het land. Zijn schilderijen zijn vaak donker, met bruin, groen en grijs. Hij bestudeert gezichten en handen en wil het harde leven van mensen eerlijk weergeven, zonder het mooier voor te stellen dan het is.

In 1885 voltooit hij De aardappeleters, zijn eerste grote figuratieve compositie. Zijn vader overlijdt datzelfde jaar. Niet iedereen waardeert Vincents donkere kleuren en ongewone figuren, maar hij houdt vast aan zijn ideeën. Kort daarna vertrekt hij uit Nederland.

06 / 1885–1888 · Antwerpen en Parijs

Antwerpen en Parijs: het palet verandert

Zelfportret van Vincent van Gogh uit zijn Parijse jaren.
Zelfportret van Vincent van Gogh uit zijn Parijse jaren.

Na een kort verblijf in Antwerpen reist Vincent in 1886 naar Parijs en gaat bij Theo wonen. Hij maakt kennis met het impressionisme, het neo-impressionisme en Japanse houtsneden. Hij bewondert onder meer Monet, Pissarro en Seurat en ontmoet kunstenaars als Toulouse-Lautrec, Émile Bernard en Paul Gauguin.

Zijn kleuren worden veel lichter en zijn penseelstreken vrijer. Zelfportretten, bloemstukken en stadsgezichten worden experimenten met kleur en compositie. Wanneer hij in februari 1888 naar Zuid-Frankrijk vertrekt, heeft hij een geheel nieuwe schilderwijze ontwikkeld.

07 / 1888 · Arles, Provence

Arles: het licht van het zuiden

Het gele huis, Arles, 1888.
Het gele huis, Arles, 1888.

In Arles vindt Vincent het krachtige licht waarnaar hij zoekt. Hij schildert bloeiende boomgaarden, zonnebloemen, bruggen, cafés, velden en nachtelijke straten. Hij huurt het Gele Huis en droomt van een plek waar kunstenaars samen wonen en werken. De Zonnebloemen en De slaapkamer horen bij deze productieve periode.

Paul Gauguin komt in de herfst naar Arles. Hun samenwerking is intens en levert ook conflicten op. In december raakt Vincent tijdens een ernstige crisis gewond aan zijn oor. Hij wordt in het ziekenhuis behandeld. Die gebeurtenis is belangrijk, maar mag niet zijn hele leven en oeuvre overheersen.

08 / 1889–1890 · Saint-Paul-de-Mausole

Saint-Rémy: blijven schilderen ondanks ziekte

De sterrennacht, Saint-Rémy, 1889.
De sterrennacht, Saint-Rémy, 1889.

In mei 1889 laat Vincent zich vrijwillig opnemen in de inrichting Saint-Paul-de-Mausole bij Saint-Rémy-de-Provence. Tussen moeilijke perioden door blijft hij werken. Hij schildert irissen, cipressen, olijfbomen, heuvels en tuinen en maakt zijn beroemde Sterrennacht.

Over de exacte oorzaak van zijn ziekte bestaat nog steeds discussie. Historische medische gegevens zijn niet voldoende voor een zekere diagnose. Zijn schilderijen moeten ook worden bekeken als bewuste, zorgvuldig gemaakte kunstwerken, niet alleen als uitdrukking van ziekte.

09 / 1890 · Auvers-sur-Oise

Auvers: de laatste maanden

Dokter Gachet, Auvers-sur-Oise, 1890.
Dokter Gachet, Auvers-sur-Oise, 1890.

In mei 1890 verlaat Vincent Saint-Rémy en vestigt hij zich in Auvers-sur-Oise, dicht bij Theo. De arts Paul Gachet begeleidt hem. Vincent schildert portretten, huizen, tuinen, wegen en uitgestrekte korenvelden. In korte tijd maakt hij veel werk van grote artistieke kracht.

Op 27 juli raakt Vincent door een schot ernstig gewond. Hij overlijdt op 29 juli 1890, 37 jaar oud, met Theo aan zijn zijde. Zelfdoding blijft de meest gangbare verklaring, hoewel niet alle details vaststaan. Korenveld met kraaien kan niet met zekerheid als zijn allerlaatste schilderij worden aangemerkt.

10 / 1891–1973 · Van de familiecollectie naar het museum

Johanna en de wereldwijde bekendheid

Jo van Gogh-Bonger en haar zoon Vincent Willem, 1890.
Jo van Gogh-Bonger en haar zoon Vincent Willem, 1890.

Theo overlijdt in januari 1891, enkele maanden na Vincent. Zijn weduwe Johanna van Gogh-Bonger bewaart de kunstwerken, organiseert tentoonstellingen en bevordert de publicatie van de brieven. Zij heeft een beslissende rol in de erkenning van Vincents kunstenaarschap.

In de twintigste eeuw beïnvloedt Van Gogh onder meer het fauvisme en expressionisme. Zijn werk komt in musea en verzamelingen over de hele wereld terecht. In 1973 opent in Amsterdam het Van Gogh Museum. Wetenschappelijk onderzoek helpt sindsdien om de historische kunstenaar te onderscheiden van de latere mythe.

Welke bronnen?

Dit verhaal is gebaseerd op onderzoek van het Van Gogh Museum, het Metropolitan Museum of Art en de wetenschappelijke editie van de correspondentie. Omstreden punten worden als zodanig vermeld.

Van Gogh Museum ↗ · Brieven ↗ · Metropolitan Museum of Art ↗

Ontdek de meesterwerken ↗